Centrale Vereniging voor de Ambulante Handel (CVAH).

De Vereniging van marktkooplieden - De CVAH en dan met name de heren Golsteijn en Pestman – heeft zich ingezet voor de totstandkoming van het Kindermonument. Elk jaar is de vereniging bij de herdenking op 3 november aanwezig. Vaak is dan ook de heer Treijtel – hij stond als koopman op de Markt voor Joden in de Gaaspstraat - aanwezig.

Onderstaand een verslag van de herdenking van Jan Pestman, gepubliceerd in tijdschrift 'de Koopman' - december 1986.

---

Onthulling van het monument "Markt voor Joden"

Vele weken voor de onthulling van "het monument "markt voor Jooden" dreven enorme onweerswolken binnen in de werkgroep die de realisering van het monument tot stand moest brengen.

Werkgroep geladen met emoties

Een paar maanden geleden schreef ik u al dat de werkgroep geladen was met vele emoties:

• De voorzitter van de werkgroep, Dick Scheffer, dat was zijn artiesten naam, zijn werkelijke en voor mij mooie indringende naam was Isaäc Komkommer. Dick heeft zijn hele familie verloren in de concentratiekampen en heeft vanaf de oorlog tot nu toe in allerlei vormen gestreden tegen het facisme en rascisme. Alles wat met de oorlog te maken had of heeft, dat riep bij Dick alle geestelijke weerbaarheid op.
• Dick Neijssel en Flip Heil, twee verzetsstrijders uit de oorlog en die tot vandaag nog strijdt voeren tegen racistische ideëen. Ook Flip Heil verloor zijn vrouw nadat die naar het concentratiekamp was afgevoerd.
• Truus Menger komt ook uit het verzet en was vriendin van Hannie Schaft en daar heeft zij ook het monument voor mogen maken.
• Dan Theo de Mare, een kunstfilosoof en twee mensen van de Centrale Vereniging voor Ambulante Handel Gerrit Golsteijn en Jan Pestman.

De juridische verantwoording lag bij het bestuur van de speeltuinvereniging. Naarmate de onthulling naderde werden de kosten van alles ook duidelijker en op een juist moment grijpt zo'n bestuur in, terecht zou ik zeggen.

Nou, als je alle bovenstaande elementen bijeen brengt, ja, dan slaat de vlam in de pan. En dat allemaal vlak voor de onthulling. Wat een geestkracht bracht dat speeltuinbestuur op voor de werkgroep. Toen de problemen een explosief karakter begon te krijgen was het juist dat bestuur die de redding bracht. Met volle inzet van het gehele bestuur en zonder rancune ging zij met ons aan de slag, de vele vrijwilligers niet te vergeten. Het waren met name die mensen die gezamenlijk met de werkgroep de laatste weken voor de onthulling alles in het rechte spoor brachten. Vooral veel dank aan deze bijzondere mensen.

Flonkerend en sprankelend stond daar het monument

De dag van de onthulling was een dag om nooit meer te vergeten. Flonkerend en sprankelend stond en staat daar het monument, de pijn van het verleden (de Joodse markt) uitbeeldend en de vreugde van de toekomst, twee spelende kin- deren.

Er waren vele prominenten, waaronder de burgemeester van Amsterdam Ed van Thijn, de oud burgemeester Wim Polak, de directeur van Marktwezen, Jos Wagenaar , Frans Zappeij en van Beek van het Hoofdbestuur van de Centrale Vereniging voor Ambulante Handel. Zij allen waren bij de onthulling van het monument op 3 november 1986 aanwezig. Ik ben mij er van bewust dat er best ook mensen aanwezig geweest kunnen zijn van afdelingen uit den Lande maar die herkende ik misschien niet vanwege de drukte. Als ik hen niet benoemd heb, dan daarvoor mijn excuus.

Er waren verschillende sprekers waaronder Jos Wagenaar. En zonder afbreuk te doen aan de sprekers was het juist Jos Wagenaar die de gevoelens van de aanwezigen wist te vertolken. Ik heb tijdens de onthulling en erna vele complimenten gehad over de spreekbeurt van Jos.

Rede van Jos Wagenaar bij onthulling monument op 3 november 1986

Aan het initiatief, een monument op te richten "Markt voor Jooden" werd door onze leden spontaan een bijdrage geleverd.

De markten in ons land werden voor een belangrijk deel door Joodse kooplieden bezet. Goede collega's.

In overdenkingen aan het vooroorlogse marktgebeuren herinneren wij ons deze collega's als harde werkers die van de vroege ochtend tot in de late avond sappelden voor het dagelijks brood. Dat was in die jaren een zware opgave. Zelf in Amsterdam opgegroeid en toen al een buitengewone interesse in het marktgebeuren, heb ik van nabij mogen meemaken hoe hard men er tegenaan moest om een daggeld te verdienen. Koopman worden werd in de jaren dertig, de crisisjaren, aanbevolen door het toen bestaande maatschappelijke hulpbetoon. Als er een verzoek om sociale bijstand werd gedaan kreeg men wat handelsgeld en een vergunning om op de markt te staan.

Op de Amsterdamse markten stonden overwegend Joodse kooplieden, niet alleen door de regeling die was uitgevonden door hulpbetoon om zich aan steunuitkering te onttrekken, doch het handel drijven zat hen in het bloed.

Veel Joodse kooplieden hadden in het verleden belangrijke bestuursfuncties in onze organisatie en hebben in belangrijke mate bijgedragen aan het verkrijgen van status en erkenning van de ambulante handel. Hard werken, risico's nemen en in wezen een karig bestaan leiden. Dat was het lot van de koopman in de vooroorlogse crisisjaren.

Het is treurig en tegelijk lachwekkend uit nazi-propaganda in die jaren te horen dat de Joden de geldmarkt beheersten en schuldig waren aan de economische gaos. De zondebok was snel gevonden met als resultaat tijdens de bezetting: vernedering van onze Joodse landgenoten. De markt voor Joden was slechts een begin naar de grootste misdaden ooit in de wereld bedreven. Joden werden vernederd, geslagen en getrapt. Joden werden vermoord!

Het begon met de razzia op het Waterlooplein en het J.D. Meyerplein waar in februari 1941 423 jonge Joodse mannen werden opgepakt waarvan slechts een enkeling is weergekeerd. Het vervolg is bekend.

Moge dit monument een bijdrage leveren aan het niet vergeten wat is geschied. Aan het onvoorstelbare waartoe mensen in staat zijn als zij bezeten zijn van een ideologie in een extreem rechts nationalistisch denken.

Wat gebeurd is mag nooit meer gebeuren. Dat vinden we allemaal. Maar toch blijkt steeds weer bij bepaalde gelegenheden dat racisme en discriminatie nog bestaan. Het verleden is door velen van ons nog niet verwerkt. Maar de dag van heden en de toekomst leggen ons de plicht op waakzaam te zijn en te blijven.

Herdenkingsplaatsen als deze, dienen naast het gedenken van de slachtoffers van het facisme, ons wakker te houden, want het facisme is niet dood maar nog steeds latent aanwezig in de wereld.

Veel aandacht van de pers

Lex Goudsmid de acteur hield een voordracht van het gedicht "Kinderen van Auschwitz'. Dick Scheffer het gedicht van Anneke Verheul -Hemrika "Markt voor Jooden", beiden waren diep ontroerd. Ook Rabbijn Soetendorp en de burgemeester gaven hun bijdrage aan de onthulling.

Er is veel aandacht geweest van pers en de NOS met haar jeugdjournaal.

Na de onthulling was er nog een samenzijn met een drankje en een hapje dat weer keurig verzorgd werd door het speeltuinbestuur en haar vele medewerkers.

Vele mensen werden nog even voor het voetlicht gebracht en ook de Centrale Vereniging werd bedankt voor haar geldelijke bijdrage. Gerrit Golsteijn en Jan Pestman kregen een gestileerd kunstwerkje met de titel "Markt voor Jooden" van Truus Menger aangeboden. Een financiële verantwoording volgt nog.

Het was bij dit samenzijn dat Dick Scheffer een persoonlijke herinnering voordroeg. Met de voordracht gaf Dick een tijdssfeer van voor, in en na de oorlog. Het was indrukwekkend.

Blijft mij verders niets meer over om dan iedereen te bedanken die het mogelijk hebben gemaakt dat het monument "Markt voor Jooden" er is gekomen.

Jan Pestman.