Beste Astrid,

Een brief met herinneringen aan de tijd voor, tijdens en na de oorlog rondom Schiedam.

Vrede en anti-fascisme

Vrede en anti-fascisme hebben grote invloed gehad op mijn opvoeding en zijn bepalend geweest voor de keuzes die ik gemaakt heb in mijn verdere leven. Eén van de belangrijkste drijfveren van mijn ouders en van mijn vaders directe familie was steeds de strijd tegen sociaal onrecht. Vanuit deze ideologie streefde mijn familie naar een gelijkwaardig bestaan voor iedereen.

Mijn vader werkte als metaalarbeider en nadat hij aan een staking had deelgenomen werd hij ontslagen en op een zwarte lijst geplaatst. Dat betekende dat je niet meer aan het werk kwam.

CPH - Communistische Partij Holland

In die tijd van grote sociale onrust en het opkomend fascisme hebben mijn vader, zijn moeder en zijn twee broers zich aangesloten bij de CPH - Communistische Partij Holland - omdat die het meest actief was en een consequente strijd voerde op dit gebied.

Vanuit ons huis werd veel politieke strijd gevoerd, zoals het stencilen van pamfletten om te waarschuwen tegen het gevaar van nazi-Duitsland. Mijn grootmoeder is in 1934 afgevaardigd naar het vrouwenvredescongres in Parijs en organiseerde in Schiedam en Rotterdam vredesdemonstraties en zette zich actief in voor de vrouwenbeweging. Mijn oom Bram is in 1936 als vrijwilliger naar Spanje gegaan om tegen het Franco-regime te vechten.

Mijn familie was illegaal bezig

Toen er uit nazi-Duitsland veel joodse en politieke vluchtelingen uitweken naar Nederland, was mijn familie betrokken bij het organiseren van onderduikadressen voor deze mensen. Door de Nederlandse regering was het verboden om hulp te bieden, want Duitsland werd als een bevriende natie beschouwd. Mijn familie was dus al illegaal bezig.

We hebben vaak huiszoekingen gehad van de politie. Ze waren dan op zoek naar vluchtelingen die we in huis hadden of naar pamfletten die we verspreidden (bijvoorbeeld met de tekst Fascisme is moord).

Opoe Karstanje

Het was voor ons vanzelfsprekend dat toen we bezet werden door de nazi’s, de strijd werd voortgezet in de illegaliteit. Mijn vader is gearresteerd in 1941 evenals mijn oom Jan. Vader is in januari 1945 omgekomen in Dachau. Mijn oom heeft in Sachsenhausen gevangen gezeten, maar heeft het overleefd. Mijn jongste oom, Bram, heeft ondergedoken gezeten in een klooster in Schiedam.

Nadat mijn vader was gearresteerd, nam mijn oma - Opoe Karstanje - zijn werk als vanzelfsprekend over over. Opoe Karstanje was een bijzondere en bijzonder dappere vrouw.

Haar gehele leven heeft zij gestreden tegen onrecht; vluchtelingen en vervolgden geholpen. Na de tweede wereldoorlog kreeg ze hiervoor een decoratie. ‘Ik had liever een paar nieuwe schoenen gehad’ was daarop haar commentaar.

Grote jacht op communisten

Zelf ben ik koerierster geweest en heb ik geholpen met het stencilen van De Waarheid - een illegale krant - en het verspreiden ervan.

Er is grote jacht gemaakt gemaakt op de communisten omdat de nazi's wisten dat het de grootste tegenstanders waren en daar ook het meeste verzet verwachtten. Alleen in Schiedam zijn er 22 kameraden vermoord in concentratiekampen, waarvan 4 gefusilleerd. Deze mensen heb ik allemaal persoonlijk allemaal gekend.

Astrid ik hoop dat je een beeld hebt gekregen van mijn familie en mij.

met vriendelijke groet,
Els Schalker-Karstanje